Jednym z kluczowych elementów weryfikacji wykonawców ubiegających się o zamówienie publiczne jest ocena ich sytuacji ekonomicznej lub finansowej. Zamawiający, powierzając realizację zamówienia publicznego, powinien mieć przekonanie, że wykonawca będzie w stanie udźwignąć finansowy ciężar jego realizacji – przynajmniej do momentu uzyskania pierwszych płatności od zamawiającego.
Wprowadzenie tego rodzaju warunku ma przede wszystkim umożliwić zamawiającemu ograniczenie kręgu wykonawców ubiegających się o zamówienie do podmiotów, których kondycja finansowa pozwala na jego prawidłową i terminową realizację. W praktyce chodzi o zapewnienie, że wykonawca będzie dysponował środkami niezbędnymi do poniesienia kosztów związanych z realizacją zamówienia, takich jak zakup materiałów, opłacenie pracowników i podwykonawców czy pokrycie ewentualnych zobowiązań wynikających z odpowiedzialności odszkodowawczej.
Nie w każdym postępowaniu wprowadzanie takiego warunku będzie jednak uzasadnione. Zamawiający każdorazowo ocenia, czy realizacja zamówienia rzeczywiście wiąże się ze znacznym obciążeniem finansowym po stronie wykonawcy. Jeżeli koszty realizacji zamówienia są relatywnie niewielkie i mieszczą się w możliwościach przeciętnego przedsiębiorcy działającego w danej branży, wprowadzenie warunku dotyczącego sytuacji ekonomicznej lub finansowej będzie jedynie formalnym i niepotrzebnym obciążeniem dla wykonawców.
Ustawodawca w art. 115 ustawy Prawo zamówień publicznych (dalej: Ustawa Pzp) wskazał przykładowe sposoby określania warunków dotyczących sytuacji ekonomicznej lub finansowej wykonawcy. W praktyce zamówień publicznych najczęściej stosowanym rozwiązaniem jest wymaganie, aby wykonawca posiadał określone środki finansowe lub zdolność kredytową. Możliwość zastosowania takiego sposobu weryfikacji wynika wprost z art. 115 ust. 1 pkt 4 ustawy Pzp.
Popularność tej metody wynika przede wszystkim z jej prostoty oraz łatwości weryfikacji. Zamawiający wskazuje w dokumentach zamówienia minimalną kwotę środków finansowych lub zdolności kredytowej, którą musi posiadać/wykazać wykonawca, natomiast wykonawca potwierdza spełnienie tego wymogu poprzez przedłożenie informacji z banku lub spółdzielczej kasy oszczędnościowo-kredytowej potwierdzającej wysokość posiadanych środków finansowych lub zdolność kredytową. Dokument taki powinien być wystawiony nie wcześniej niż trzy miesiące przed jego złożeniem.
Treść opinii bankowej
Najwięcej wątpliwości przy weryfikacji tego warunku budzi treść dokumentów potwierdzających zdolność kredytową wykonawcy. Banki często formułują informacje w sposób wskazujący, że dany podmiot „może ubiegać się o kredyt” do określonej kwoty, zamiast wprost stwierdzać, że posiada zdolność kredytową na wskazanym poziomie. Powstaje wówczas wątpliwość, czy taki dokument rzeczywiście potwierdza spełnianie warunku udziału w postępowaniu.
Orzecznictwo Krajowej Izby Odwoławczej wskazuje, że takiego rodzaju sformułowania należy interpretować funkcjonalnie, z uwzględnieniem celu, jakiemu służy opinia bankowa w postępowaniu o udzielenie zamówienia publicznego. Jej celem nie jest bowiem potwierdzenie udzielenia kredytu ani złożenie przez bank wiążącego przyrzeczenia finansowania, lecz wskazanie możliwości uzyskania przez wykonawcę środków finansowych na określonym poziomie.
Stanowisko to zostało potwierdzone w wyroku Krajowej Izby Odwoławczej z 14 sierpnia 2018 r., sygn. akt KIO 1489/18. Izba wskazała, że brak dosłownego sformułowania o „posiadaniu zdolności kredytowej” nie oznacza automatycznie, że dokument bankowy jest nieprawidłowy. W uzasadnieniu podkreślono, że: „posiadanie przez określony podmiot zdolności kredytowej (…) nie gwarantuje zaciągnięcia zobowiązania pieniężnego w wynikającej z owej zdolności kwocie”.
Izba zwróciła również uwagę, że zdolności kredytowej nie można utożsamiać z zobowiązaniem banku do udzielenia kredytu. Zastrzeżenia zawarte w opinii bankowej, wskazujące że dokument nie stanowi promesy kredytowej, mają jedynie charakter informacyjny i nie podważają jego znaczenia jako środka dowodowego potwierdzającego zdolność finansową wykonawcy.
W omawianym wyroku KIO uznała, że: „użyte w zaświadczeniach stwierdzenie o możliwości ubiegania się o kredyt należało interpretować tożsamo, jak w przypadku pojęcia zdolności kredytowej”.
Podobne stanowisko zajęła Krajowa Izba Odwoławcza w wyroku z 9 marca 2017 r., sygn. akt KIO 352/17, gdzie wskazała, że opinia bankowa potwierdzająca zdolność kredytową stanowi jedynie ogólną ocenę kondycji finansowej wykonawcy i nie może być utożsamiana z decyzją kredytową banku. W uzasadnieniu podkreśliła, że: „potwierdzenie zdolności kredytowej wystawiane w informacjach z banku stanowi ogólną ocenę kondycji wykonawcy (…) W żadnej mierze nie można wymagać, aby opinia taka nosiła cechy wiążącej decyzji kredytowej lub przyrzeczenia udzielenia kredytu”.
Z przywołanego orzecznictwa wynika więc, że opinia bankowa nie musi zawierać dosłownego stwierdzenia o „posiadaniu zdolności kredytowej”, o ile z jej treści wynika możliwość uzyskania finansowania na poziomie wymaganym przez zamawiającego.
Promesa kredytowa jako dowód zdolności finansowej
Niekiedy wykonawcy w celu potwierdzenia warunku dotyczącego zdolności finansowej przedstawiają promesy kredytowe. Jak wskazała Krajowa Izba Odwoławcza w wyroku z 24 czerwca 2025 r., sygn. akt KIO 2118/25, nawet promesa o charakterze warunkowym może stanowić wystarczający dowód spełnienia warunku udziału w postępowaniu.
Izba podkreśliła, że promesa z natury rzeczy ma charakter warunkowy, ponieważ odnosi się do przyszłego zawarcia umowy kredytowej. W uzasadnieniu wskazała, że: „trudno przyjąć, że bank wystawiłby wstępną promesę kredytu bez podstawowego sprawdzenia zdolności kredytowej klienta”.
Zatem jeżeli z treści promesy wynika, że bank dokonał wstępnej oceny zdolności kredytowej wykonawcy i deklaruje możliwość udzielenia kredytu na określoną kwotę, dokument taki może zostać uznany za wystarczający do potwierdzenia spełniania warunku udziału w postępowaniu.
Wymóg opinii tylko z jednego banku
Krajowa Izba Odwoławcza potwierdziła również, iż zamawiający wymagając zdolności kredytowej na określonym poziomie może wymagać, aby potwierdzenie spełnienia warunku było dokonywane tylko na podstawie opinii jednej instytucji finansowej. Kwestia ta była przedmiotem analizy w wyroku Krajowej Izby Odwoławczej z 24 czerwca 2025 r., sygn. akt KIO 2118/25., w którym Izba uznała takie rozwiązanie za dopuszczalne. W ocenie Izby automatyczne sumowanie zdolności kredytowej potwierdzonej przez różne banki mogłoby prowadzić do zniekształcenia rzeczywistej oceny sytuacji finansowej wykonawcy. Jak podkreśliła w uzasadnieniu: „informacja o wielkości zdolności kredytowej potwierdzonej przez bank oznacza, że bank dokonał weryfikacji sytuacji faktycznej wykonawcy w oparciu o pełną informację gospodarczą”.
Zatem zamawiający mogą w dokumentach zamówienia zastrzec, aby zdolność kredytowa wykonawcy była potwierdzona przez jedną instytucję finansową. Tak określony warunek nie narusza zasad uczciwej konkurencji ani równego traktowania wykonawców, ponieważ jego celem jest uzyskanie wiarygodnej oceny sytuacji finansowej wykonawcy.
Kredyt obrotowy a potwierdzenie zdolności finansowej wykonawcy
W praktyce postępowań o udzielenie zamówienia publicznego zdarzają się również sytuacje, w których wykonawcy na potwierdzenie spełniania warunku udziału w postępowaniu dotyczącego sytuacji ekonomicznej lub finansowej przedstawiają informacje bankowe wskazujące na posiadanie kredytu obrotowego. Problematyka ta była przedmiotem analizy Krajowej Izby Odwoławczej w wyroku z 10 lutego 2021 r., sygn. akt KIO 164/21. W sprawie rozpatrywanej przez Izbę wykonawca przedstawił dokument bankowy, z którego wynikało, że bank udzielił mu finansowania w formie kredytu obrotowego w wysokości 1 000 000 zł oraz kredytu obrotowego w rachunku bieżącym w wysokości 300 000 zł. W innym zaświadczeniu wskazano również salda rachunków bankowych wykonawcy – przykładowo na rachunku bieżącym saldo wynosiło ponad 3,7 mln zł. Izba zwróciła uwagę, że w takiej sytuacji dokument bankowy dostarcza zamawiającemu konkretnych informacji o stanie środków finansowych wykonawcy. Wskazuje bowiem nie tylko na przyznane finansowanie, lecz także na rzeczywistą wysokość środków znajdujących się na rachunkach bankowych w dniu wystawienia zaświadczenia.
Inaczej należy jednak ocenić sytuację, w której opinia bankowa zawiera jedynie informację o przyznaniu kredytu obrotowego, bez wskazania, w jakim zakresie został on wykorzystany. W takim przypadku nie sposób ustalić, czy wykonawca faktycznie dysponuje środkami finansowymi wynikającymi z przyznanego finansowania. Równie prawdopodobne jest bowiem, że wykonawca nie wykorzystał przyznanego kredytu w ogóle, jak i to, że został on wykorzystany w całości.
Jeżeli zatem informacja bankowa ogranicza się wyłącznie do wskazania wysokości przyznanego kredytu obrotowego, bez danych o dostępnych środkach lub poziomie jego wykorzystania, nie daje zamawiającemu możliwości oceny, czy wykonawca rzeczywiście dysponuje środkami pozwalającymi na sfinansowanie realizacji zamówienia. W konsekwencji taki dokument nie potwierdza spełniania warunku udziału w postępowaniu dotyczącego sytuacji ekonomicznej lub finansowej.
Podobnie należy ocenić sytuację, w której dokument bankowy zawiera jedynie ogólne informacje o obrotach na rachunku, bez wskazania konkretnych kwot salda lub okresu, którego dotyczą te dane. Wskazanie, że obroty po stronie Wn kształtowały się w „górnym przedziale sześciocyfrowym”, a po stronie Ma w „dolnym przedziale siedmiocyfrowym”, nie pozwala ustalić rzeczywistej wysokości środków finansowych, którymi dysponuje wykonawca.
Z punktu widzenia zamawiającego kluczowe jest bowiem uzyskanie informacji pozwalającej na ocenę, czy wykonawca posiada realne możliwości finansowania realizacji zamówienia. Dokument bankowy, który nie wskazuje jednoznacznie wysokości dostępnych środków finansowych lub zdolności kredytowej wykonawcy, nie spełnia tej funkcji i nie może zostać uznany za wystarczający dowód spełniania warunku udziału w postępowaniu.
Aktualność podmiotowych środków dowodowych potwierdzających sytuację ekonomiczną i finansową wykonawcy
Istotnym zagadnieniem przy ocenie spełniania warunków udziału w postępowaniu dotyczących sytuacji ekonomicznej lub finansowej wykonawcy jest aktualność składanych dokumentów. Kwestia ta została uregulowana zarówno w przepisach ustawy Pzp jak i w rozporządzeniu w sprawie podmiotowych środków dowodowych oraz innych dokumentów lub oświadczeń, jakich może żądać zamawiający od wykonawcy.
Zgodnie z art. 126 ust. 1 ustawy Pzp zamawiający przed wyborem najkorzystniejszej oferty wzywa wykonawcę, którego oferta została najwyżej oceniona, do złożenia w wyznaczonym terminie – nie krótszym niż 10 dni – podmiotowych środków dowodowych aktualnych na dzień ich złożenia. Analogiczne rozwiązanie przewidziano w art. 274 ust. 1 Ustawy Pzp dla postępowań prowadzonych w trybie podstawowym, gdzie termin na złożenie dokumentów nie może być krótszy niż 5 dni od dnia wezwania.
Oznacza to, że dokumenty potwierdzające spełnianie warunków udziału w postępowaniu nie muszą być wystawione przed terminem składania ofert. W praktyce bardzo często są one sporządzane dopiero po wezwaniu zamawiającego. Kluczowe jest jednak, aby były aktualne na dzień ich złożenia oraz aby potwierdzały rzeczywisty stan odpowiadający wcześniejszym oświadczeniom wykonawcy.
W odniesieniu do warunków dotyczących sytuacji ekonomicznej lub finansowej należy dodatkowo uwzględnić regulację § 8 ust. 1 pkt 3 wskazanego wyżej rozporządzenia. Zgodnie z tym przepisem zamawiający może żądać informacji banku lub spółdzielczej kasy oszczędnościowo-kredytowej potwierdzającej wysokość posiadanych środków finansowych lub zdolność kredytową wykonawcy, wystawionej nie wcześniej niż 3 miesiące przed jej złożeniem.
Powyższe stanowisko niejednokrotnie było potwierdzane w orzecznictwie Krajowej Izby Odwoławczej. W wyroku z 23 maja 2022 r., sygn. akt KIO 1200/22, Izba – odwołując się do wcześniejszego orzeczenia z 13 marca 2020 r. (KIO 430/20) – wskazała, że: „data wystawienia dokumentu może (i najczęściej będzie) przypadać po dniu składania ofert. Co istotne jednak, warunki udziału w postępowaniu (…) powinny być spełnione na dzień składania ofert i trwać przez cały okres postępowania”.
Oznacza to, że dokumenty mogą zostać wystawione już po terminie składania ofert, o ile potwierdzają stan faktyczny odpowiadający sytuacji wykonawcy istniejącej w dniu składania ofert i utrzymującej się w toku postępowania.
Zagadnienie aktualności dokumentów zostało również szerzej omówione w wyroku KIO z 28 grudnia 2022 r., sygn. akt KIO 3461/22. Izba wskazała, że złożenie podmiotowych środków dowodowych aktualnych na dzień ich złożenia, które potwierdzają spełnianie warunku udziału w postępowaniu, tworzy domniemanie, iż wykonawca spełniał ten warunek przez cały okres trwania postępowania – począwszy od dnia składania ofert.
Jednocześnie domniemanie to nie ma charakteru bezwzględnego. Jeżeli z treści dokumentów wynika, że wykonawca spełnia warunek dopiero od określonej daty przypadającej po terminie składania ofert, dokument taki nie potwierdza spełniania warunku w wymaganym okresie.
W konsekwencji oceniając aktualność dokumentów potwierdzających sytuację ekonomiczną lub finansową wykonawcy zamawiający powinni brać pod uwagę nie tylko datę ich wystawienia, lecz przede wszystkim to, czy dokumenty te potwierdzają spełnianie warunku udziału w postępowaniu przez cały wymagany okres – od dnia składania ofert aż do momentu zawarcia umowy w sprawie zamówienia publicznego.
Podsumowanie
Analizując powyższe, informacja o zdolności kredytowej na określonym poziomie, wystawiona przez instytucję finansową w celu potwierdzenia spełniania warunku udziału w postępowaniu, jest często przedmiotem wątpliwości interpretacyjnych w praktyce postępowań przetargowych.
Treść takiego dokumentu ma kluczowe znaczenie – powinna w sposób jednoznaczny potwierdzać spełnianie wymaganego warunku udziału w postępowaniu. Dokument ten musi być aktualny na dzień jego złożenia, a jego treść nie może pozostawać w sprzeczności z faktem spełniania warunku w żadnym momencie od daty otwarcia ofert aż do chwili zawarcia umowy w sprawie zamówienia publicznego.
Dlatego wykonawcy powinni zwracać szczególną uwagę na prawidłowe przygotowanie opinii bankowych. Tylko dokument, który w sposób jasny i niebudzący wątpliwości potwierdza zdolność finansową wykonawcy, pozwala na rzetelną ocenę spełniania warunków udziału w postępowaniu i minimalizuje ryzyko sporów na etapie badania ofert.
