9 września 2025 r. weszły w życie nowe przepisy ustawy Prawo zamówień publicznych, wprowadzone ustawą z 9 lipca 2025 r. (Dz.U. z 2025 r. poz. 1165) o zmianie stawy – Prawo zamówień publicznych oraz ustawy o koncesji na roboty budowlane lub usługi. Zmiany te precyzują kwestie dostępu wykonawców z państw trzecich do polskiego rynku zamówień publicznych.
Nowelizacja wynika z konieczności dostosowania polskiego prawa do przepisów unijnych oraz orzecznictwa Trybunału Sprawiedliwości Unii Europejskiej w zakresie wyroków z dnia 22 października 2024 r. w sprawie C-652/22 (Kolin) oraz z dnia 13 marca 2025 r. w sprawie C-266/22 CRRC (Qingdao).
Trybunał podkreślił we wskazanych wyrokach, że wykonawcy z tzw. państw trzecich, które nie zawarły z Unią Europejską umów międzynarodowych gwarantujących równy i wzajemny dostęp do rynku zamówień publicznych, nie korzystają z zasady „nie mniej korzystnego traktowania”, a ich udział w postępowaniach nie jest prawnie zagwarantowany.
Kto ma dostęp do polskiego rynku zamówień publicznych?
Zgodnie z nowym art. 16a Ustawy Pzp na takich samych zasadach jak wykonawcy unijni mogą uczestniczyć w postępowaniach wykonawcy z państw, które są stronami Porozumienia WTO w sprawie zamówień rządowych (GPA), lub są stronami innej umowy międzynarodowej z UE, gwarantującej na zasadzie wzajemności i równości dostęp do rynku zamówień publicznych.
Zasada ta dotyczy zarówno robót budowlanych, usług, jak i dostaw pochodzących z tych państw.
Wykonawcy z państw nieobjętych umowami – nowe ograniczenia
Nowo dodany art. 16b Ustawy Pzp reguluje sytuację wykonawców z państw trzecich niebędących stronami umów międzynarodowych (np. Chin, Turcji, Kazachstanu).
Co do zasady, tacy wykonawcy:
- nie mogą ubiegać się o zamówienie ani uczestniczyć w konkursie,
- nie mogą korzystać ze środków ochrony prawnej (nie przysługuje im prawo do odwołania do KIO ani skargi do sądu),
- ich oferty i wnioski podlegają odrzuceniu, chyba że zamawiający wyraźnie dopuści ich udział w postępowaniu.
Zamawiający może jednak samodzielnie zdecydować o dopuszczeniu takich wykonawców – poprzez odpowiednie postanowienia w ogłoszeniu o zamówieniu lub w dokumentach zamówienia.
Co istotne, zamawiający może określić mniej korzystne warunki udziału lub realizacji zamówienia dla tych wykonawców, robót, dostaw i usług pochodzących z państw trzecich nieobjętych umowami międzynarodowymi.
Zmiany w odrzucaniu ofert i wniosków
Nowelizacja wprowadziła spójne przepisy pozwalające zamawiającym odrzucać oferty i wnioski, jeśli pochodzą one od wykonawców z państw trzecich nieobjętych umowami, a zamawiający nie przewidział ich dopuszczalności w dokumentacji postępowania.
Obrona i bezpieczeństwo
W dziedzinie obronności i bezpieczeństwa przepisy art. 16a i 16b Ustawy Pzp nie znajdują zastosowania.
Zamawiający już przed nowelizacją mógł dopuścić wykonawców z państw trzecich do udziału w postępowaniu (art. 404 ust. 2 Ustawy Pzp natomiast po zmianach może określić mniej korzystne warunki dla tych wykonawców oraz dla robót, usług i dostaw pochodzących z takich państw.
Przepisy przejściowe
Do postępowań wszczętych i niezakończonych przed 9 września 2025 r. stosuje się przepisy dotychczasowe, z wyjątkiem art. 16a Ustawy Pzp.
Zamawiający mogą jednak odrzucać oferty i wnioski złożone przez wykonawców z państw trzecich nieobjętych umowami.
Takie same zasady dotyczą konkursów, dynamicznych systemów zakupów oraz systemów kwalifikowania wykonawców.
W przypadku postępowań odwoławczych dotyczących zamówień wszczętych przed wejściem w życie nowelizacji, nadal stosuje się przepisy dotychczasowe.
Podsumowanie
Nowelizacja z 9 lipca 2025 r., obowiązująca od 9 września, wprowadza długo oczekiwane doprecyzowanie zasad udziału wykonawców z państw trzecich w polskich zamówieniach publicznych.
Nowe przepisy wzmacniają ochronę uczciwej konkurencji, zwiększają kontrolę zamawiających nad strukturą udziału podmiotów spoza UE w postępowaniach i jednocześnie harmonizują polskie regulacje z prawem unijnym.
Dla wykonawców zagranicznych oznacza to konieczność dokładnego sprawdzania, czy ich kraj jest objęty odpowiednimi umowami międzynarodowymi z UE, a dla zamawiających – nowe narzędzie do kształtowania polityki zakupowej zgodnie z zasadą wzajemności i równych warunków konkurencji.
